Doğumdan sonraki ilk aylar çoğu zaman bebeğin ihtiyaçları, uykusuzluk ve yeni rutine uyum sağlamakla geçiyor. Bu yoğunluğun içinde idrar kaçırma, vajinal baskı, karında güçsüzlük, cinsel ilişkide ağrı veya tuvalette zorlanma gibi değişiklikleri "doğumdan sonra olur" diyerek ertelemek oldukça kolay. Oysa doğum sonrası iyileşme yalnızca dikişlerin kapanması veya altı haftalık kontrolün tamamlanması anlamına gelmez.
Gebelik ve doğum; pelvik taban, karın duvarı, mesane ve bağırsak fonksiyonları, nefes ve genel fiziksel kapasite üzerinde önemli değişikliklere neden olabilir. Pelvik taban fizyoterapisi, bu dönemde yalnızca bir problem ortaya çıktığında başvurulan bir yöntem değildir; bedeninizin nasıl iyileştiğini değerlendirmek, mevcut şikâyetleri yönetmek ve egzersize güvenli şekilde geri dönmek için de kullanılabilir.
Peki doğumdan sonraki ilk aylarda bir pelvik taban fizyoterapistine başvurmayı neden düşünebilirsiniz?
1. Öksürürken veya Hareket Ederken İdrar Kaçırıyorsanız
Doğumdan sonra öksürürken, hapşırırken, gülerken, bebeğinizi kaldırırken veya egzersiz yaparken birkaç damla idrar kaçırabilirsiniz. Postpartum idrar kaçırma sık görülse de bununla yaşamaya alışmanız gerekmez.
Pelvik taban fizyoterapisinde yalnızca kasların ne kadar güçlü olduğu değil; doğru zamanda kasılıp kasılamadığı, dayanıklılığı, gevşeme becerisi ve nefes-karın sistemiyle koordinasyonu değerlendirilebilir. İhtiyacınıza göre pelvik taban kas eğitimi, mesane alışkanlıkları ve egzersiz programı kişiselleştirilebilir.
2. Vajinada Ağırlık veya Baskı Hissediyorsanız
Günün sonunda, uzun süre ayakta kaldığınızda veya bebeğinizi taşırken vajinada ağırlık, dolgunluk, aşağı doğru baskı ya da bir şey çıkıyormuş gibi bir his fark edebilirsiniz. Bu belirtiler pelvik organ desteğindeki değişikliklerle ilişkili olabilir.
Bu durum otomatik olarak egzersizi bırakmanız veya ameliyata ihtiyacınız olduğu anlamına gelmez. Pelvik taban fonksiyonu, günlük yükleriniz, bağırsak alışkanlıklarınız ve egzersiz sırasında belirtileriniz değerlendirilerek size uygun konservatif bir yaklaşım oluşturulabilir.
3. Pelvik Tabanınızı Nasıl Çalıştıracağınızdan Emin Değilseniz
"Kegel yapmalısın" doğum sonrasında en sık verilen tavsiyelerden biridir. Ancak her pelvik tabanın daha fazla sıkılmaya ihtiyacı yoktur.
Bazı kişilerde kuvvet kaybı ön plandayken bazılarında ağrı ve koruyucu kas aktivitesi nedeniyle pelvik taban gevşemekte zorlanabilir. Bazı kişiler ise kası kasabilir fakat öksürme, kaldırma veya egzersiz sırasında doğru zamanda kullanamaz. Pelvik taban fizyoterapisi hangi egzersizin gerçekten sizin ihtiyacınıza uygun olduğunu belirlemeye yardımcı olabilir.
4. Perine Yırtığı veya Epizyotomi Sonrası Rahatsızlığınız Devam Ediyorsa
Vajinal doğum sonrasında perine bölgesinde bir süre hassasiyet olması beklenebilir. Ancak iyileşme ilerledikten sonra hâlâ otururken ağrı, dokunmaya karşı hassasiyet, çekilme veya hareket sırasında rahatsızlık yaşıyorsanız değerlendirme faydalı olabilir.
Yara tamamen iyileştikten sonra fizyoterapide skar ve çevre dokuların hassasiyeti, pelvik taban fonksiyonu ve hareketle ilişkili şikâyetler değerlendirilebilir. Amaç skarı "yok etmek" değil, bölgenin günlük hareketlere daha rahat uyum sağlamasını desteklemektir.
5. Sezaryen Sonrası Skarınız Sizi Rahatsız Ediyorsa
Pelvik taban fizyoterapisi yalnızca vajinal doğum yapan kadınlar için değildir. Sezaryen sonrasında kesi çevresinde uyuşukluk, hassasiyet, gerginlik veya çekilme hissi yaşayabilirsiniz. Ayrıca gebeliğin kendisi de aylar boyunca pelvik taban üzerinde değişen talepler oluşturmuştur.
Yara iyileştikten sonra skar çevresindeki hareketlilik ve hassasiyet, karın duvarının fonksiyonu, nefes ve hareket kontrolü değerlendirilebilir. Böylece günlük hareketlere ve egzersize dönüşünüz kademeli şekilde planlanabilir.
6. Cinsel İlişkiye Dönüş Ağrılıysa
Doğumdan sonra cinsel ilişkiye ne zaman dönüleceği kadar nasıl hissettirdiği de önemlidir. Penetrasyon sırasında yanma, batma, gerginlik veya daha derinde pelvik ağrı yaşıyorsanız ağrıya rağmen devam etmek zorunda değilsiniz.
Perine yırtığı veya epizyotomi, skar hassasiyeti, vajinal kuruluk ve pelvik taban kaslarının aşırı gerginliği gibi farklı faktörler ağrıya katkıda bulunabilir. Pelvik taban fizyoterapisinde ağrının özellikleri değerlendirilerek gerektiğinde gevşeme, nefes, kas koordinasyonu ve kademeli dönüş gibi yaklaşımlar kullanılabilir.
7. Kabızlık veya Dışkılama Güçlüğü Yaşıyorsanız
Doğumdan sonra kabızlık yalnızca bağırsaklarla ilgili olmayabilir. Dışkılama sırasında pelvik taban kaslarının gevşeyerek çıkışa izin vermesi gerekir. Bu koordinasyon yeterli değilse uzun süre ıkınma, zorlanma veya tam boşalamama hissi yaşanabilir.
Pelvik taban fizyoterapisinde nefes, gevşeme, dışkılama pozisyonu ve kas koordinasyonu değerlendirilebilir. Özellikle dışkınız çok sert olmadığı halde sürekli zorlanıyorsanız pelvik tabanın da değerlendirilmesi anlamlı olabilir.
8. Diastasis Recti veya Karın Bölgenizle İlgili Endişeniz Varsa
Doğum sonrasında karın kaslarının ortasında bir ayrılma, yumuşaklık veya hareket sırasında bombeleşme fark edebilirsiniz. Diastasis recti oldukça yaygındır ve değerlendirmede yalnızca iki karın kası arasındaki mesafeye bakmak yeterli değildir.
Karın duvarının hareket sırasında nasıl çalıştığı, nefes, pelvik taban ve gövde kontrolü birlikte değerlendirilebilir. Amaç karın kasları arasındaki boşluğu ne pahasına olursa olsun "kapatmak" değil; karın duvarının günlük hareket ve egzersiz sırasında fonksiyonunu yeniden geliştirmektir.
9. Egzersize Nasıl Geri Döneceğinizi Bilmiyorsanız
"Altı hafta geçti, artık spor yapabilirsin" cümlesi egzersize dönüş planı değildir. Yürüyüş, Pilates, Reformer, ağırlık antrenmanı veya koşunun vücuttan istediği fiziksel kapasite birbirinden farklıdır.
Pelvik taban fizyoterapisti pelvik taban, karın duvarı, kuvvet, hareket kontrolü ve egzersiz sırasında ortaya çıkan belirtileri değerlendirerek başlangıç seviyenizi belirlemeye yardımcı olabilir. Egzersiz yükü de bedeniniz adapte oldukça kademeli olarak artırılabilir.
Özellikle koşu, zıplama ve ağır direnç egzersizleri gibi daha yüksek yüklerde amaç "kaç hafta geçti?" sorusundan çok "bedenim bu yük için hazır mı?" sorusuna cevap bulmaktır.
10. Hiçbir Şikâyetiniz Olmasa Bile Bedeninizi Tanımak İstiyorsanız
Pelvik taban fizyoterapistine gitmek için mutlaka idrar kaçırmanız veya ağrınız olması gerekmez. Doğum sonrasında bedeninizin nasıl iyileştiğini öğrenmek ve egzersize nasıl döneceğinizi planlamak da değerlendirme için geçerli bir nedendir.
Pelvik tabanınızın kuvveti ve gevşeme becerisi, nefes ve karın duvarı koordinasyonu, varsa perine veya sezaryen skarı ve fiziksel hedefleriniz birlikte değerlendirilebilir. Böylece internetteki genel postpartum egzersiz listelerini takip etmek yerine kendi bedeninizin ihtiyaçlarına uygun bir yol haritası oluşturabilirsiniz.
Pelvik Taban Fizyoterapisinde İlk Seansta Ne Olur?
İlk değerlendirme genellikle şikâyetlerinizi ve hedeflerinizi konuşmakla başlar. Gebelik ve doğum hikâyeniz, mesane ve bağırsak alışkanlıklarınız, ağrı, cinsel fonksiyon, günlük aktiviteleriniz ve egzersize dönüş hedefleriniz ele alınabilir.
Ardından ihtiyacınıza göre nefes, karın duvarı, hareket, kuvvet ve pelvik taban fonksiyonu değerlendirilebilir. İç vajinal değerlendirme her kişide zorunlu değildir ve ancak gerekli görülmesi, size açıklanması ve açık onay vermeniz halinde yapılmalıdır.
Fizyoterapinin amacı da herkese aynı Kegel programını vermek değildir. Bir kişinin kuvvetlendirmeye ihtiyacı varken başka bir kişinin önceliği gevşeme, skar hassasiyeti, mesane eğitimi veya egzersize kademeli dönüş olabilir.
Yardım Almak İçin "Yeterince Kötü" Olmasını Beklemeyin
Doğum sonrası dönemde pek çok belirti yaygın olduğu için kadınlar bazen yardım almak için şikâyetlerinin çok ilerlemesini bekliyor. Oysa yaygın olmak, bir şikâyetin göz ardı edilmesi gerektiği anlamına gelmez.
İdrar kaçırma, pelvik baskı, ağrılı cinsel ilişki veya dışkılama güçlüğü günlük yaşamınızı etkiliyorsa erken dönemde değerlendirme almak uygun olabilir. Aynı şekilde hiçbir belirgin şikâyetiniz olmadan yalnızca koşuya, Reformer Pilates'e veya ağırlık antrenmanına daha bilinçli dönmek için de fizyoterapi desteği alabilirsiniz.
Doğum sonrası iyileşmenin amacı bedeninizi mümkün olduğunca hızlı "eski haline" getirmek değildir. Bedeninizin yeni fiziksel taleplere yeniden hazırlanmasını, güçlenmesini ve sevdiğiniz aktivitelere güvenle dönebilmesini desteklemektir.
